[ پيشگفتار ] سرآغاز كم‌وبيش شصت سال پيش اين كتاب " مجمل التّواريخ و القصص " به كوشش و ويرايش دانشمند زمانه ، ايرانشناس يگانه ، استاد محمّد تقى بهار ( ملك الشّعرا ) به زيور چاپ آراسته شد . « 1 » هنگاميكه ايشان به اين كار دست زد يك دستنويس از اين كتاب بيشتر شناخته نشده بود . علّامه محمّد قزوينى به سفارش وزارت فرهنگ روز آن دستنويس را ، كه در كتابخانه‌ى ملى پاريس بود ، شناساند و نسخه‌ى عكسى آن را به ايران فرستاد ؛ و آن پايه‌ى چاپ نخستين اين كتاب بود . امروز از اين كتاب چهار دستنويس مىشناسيم : يكى همان دستنويسى كه به آن اشاره شد ؛ « 2 » ديگر دستنويس كتابخانه‌ى چستر بيتى دوبلين ؛ « 3 » سه ديگر دستنويس كتابخانه‌ى دولتى برلن ؛ « 4 » چهارم دستنويس كتابخانه‌ى هيدلبرگ . « 5 » ويژگيهاى اين چهار دستنويس در آغاز بخش آلمانى اين چاپ گزارش شده است . اينجا تنها به دستنويس چهارم ، كه به هنگام فراهم آوردن فهرستى از دستنويسهاى فارسى در كتابخانه‌ى دانشگاه هيدلبرگ به آن برخوردم « 6 » ، اشاره‌ى كوتاهى مىشود : اين دستنويس ، چنان كه پيداست ، از آن بازماندگان خانواده‌ى چلبى ( حسام الدّين ) بوده ، و خاستگاه آن بايد تركيه ( آسياى كهين ) باشد . تاريخ نگارش ندارد ، ولى از طلااندازيهاى متن ، پختگى خط و دقتى كه در نوشتن آن به خط نسخ كهنه به كار رفته ، و سرفصلهايى كه در زمينه‌ى طلايى به خط ثلث نوشته شده ، همچنين كهنگى كاغذ ، مىتوان پنداشت كه اين دستنويس به سفارش ويژه‌ى كسى يا دستگاهى نوشته شده و نبايد تازه‌تر از سده‌ى هشتم يا نهم باشد . ازاين‌رو شايد اگر دستنويس ديگرى از اين كتاب در دست نمىبود ، اين دستنويس مىتوانست پايه‌ى چاپ دوم باشد . ولى هنگام سنجش با سه دستنويس ديگر ديده مىشود كه اين دستنويس هم بىغلط و بىكم و كاست نيست . و براى چاپ

--> ( 1 ) " مجمل التّواريخ و القصص " ، بتصحيح ملك الشعرا بهار ، تهران 1318 . ( 2 ) Ancient Fond Paris , Pers . 62 Bibliotheque Nationale ( 3 ) Ms . 330 Chester Beatty Library Dublin ( 4 ) Hs . Or . 2371 Staats bibliothek zu Berlin , PreuBischer Kulturbesitz ( 5 ) Cod . Heid . Or . 118 Universitatsbibl iothek Heidelberg ( 6 ) نك . - S . Najmabadi Persische Handschriften , Heidelberg 1990 ( Heidelberger Universitats schriften 46